Ons brein is ons leven

Onder deze kop schreef ik al eens eerder een column en daar grijp ik nu op terug naar aanleiding van een boekje wat ik aan het lezen ben. Dit boekje getiteld: “Het senioren brein” van André Aleman, behandeld de ontwikkeling van onze hersenen na ons vijftigste levensjaar. We maken ons allemaal wel eens zorgen over hoe we oud worden en dan met name over onze hersenen, alzheimer bv. zal voor iedereen een schrikbeeld zijn.

Ik ben nog van de generatie die vroeger op typeles ging, hetzij via de school of particulier. Deed je een middelbare of hogere opleiding was de kans groot dat je op kantoor terecht kwam, dus was typeles een must. Alleen mijn oudste kinderen hebben ook nog typeles gehad, de jongere niet meer. Bij de komst van de computer bleken de kinderen dit allemaal zelf zo gemakkelijk op te pakken dat mijn dochter mij qua typesnelheid dik verslaat, of ze de vingerzetting volgens de voor ons geldende regels nu wel of niet gebruikt, dat maakt helemaal niet uit. Zelfs met 1 of 2 vingers sms’en gaat bij de jeugd razendsnel. Hieruit blijkt hoe het kinderbrein enorm flexibel is wanneer het maar voldoende geprikkeld wordt en het de mogelijkheden heeft om met allerlei dingen te experimenteren. Datzelfde kinderbrein komt ook met vragen en opmerkingen waarvan wij achteraf zeggen eigenlijk heel logisch. Zo vroeg een van mijn kinderen eens aan mij toen ik zei dat ik nog even langs het gemeentehuis moest, “Papa waarom is de gemeente gemeen” ? Een logische vraag als je het woord oppakt als twee woorden (gemeen tehuis). Maar niet alleen het kinderbrein is flexibel en kan alle kanten nog op, ook het brein van de volwassene is tot heel veel in staat, het mag dan zo zijn dat afgestorven hersenweefsel niet meer terugkomt, maar de mens heeft zo’n enorm potentieel aan capaciteit dat het regelmatig voorkomt dat na hersenletsel andere hersengebieden de taken weer over kunnen nemen, zij het na langdurige revalidatie. Zelfs heb ik op tv wel eens een reportage gezien van iemand die een complete hersenhelft miste, maar toch kon functioneren. Er blijkt gewoon veel meer mogelijk te zijn dan we tot nu toe vermoeden, de wetenschappers welke aan hersenonderzoek doen zeggen zelf, we staan nog maar aan het begin van de kennis over het brein en men weet al zo veel vind ik. Ook over het seniorenbrein is de kennis tot nu toe sterk toegenomen maar nog lang niet volledig ook daarover zijn nog vele vragen niet opgelost. Toch blijkt dat er bij een ouder brein ook veel positieve kanten zitten naast het feit dat alles misschien net wat trager gaat of je misschien iets meer moet opschrijven om niet te vergeten. Verstand komt met de jaren wordt wel eens gezegd en dat is ook zo, alleen al door ervaring en levenswijsheid, wijsheid heeft te maken met een breder inzicht in het leven en in het maken van keuzes in onzekere situaties. Door ervaringen zie je ook dat relativeringsvermogen toeneemt en worden situaties bij de oudere vaker met meerdere perspectieven doordacht. Men noemt dit postformeel denken. Uit onderzoek is ook gebleken dat ouderen minder risico’s nemen en minder impulsief zijn, dit gaat samen met het sterker inschakelen van beide hersenhelften. Als het om situaties gaat waarbij de kans op fouten groter is dan de kans dat iets goed is, is deze stijl van beslissen verstandiger dan het nemen van risico’s. Jonge mensen moeten soms risico’s nemen om vooruit te komen, voor de oudere geldt dit in veel mindere mate. Doordat het oudere brein langzamer gaat werken reageert men verstandiger, zij kunnen een beroep doen op een grotere database aan kennis en ervaringen en kunnen ingewikkelde beslissingen op een intuïtieve manier nemen. Om succesvol ouder te worden spreekt de literatuur over 3 voorwaarden.

1.Het afwezig zijn van chronische ziekte of beperkingen

2.Goed niveau van mentaal en fysiek functioneren

3.Sociale verbondenheid door sociale contacten.

Volgens wetenschappelijke inzichten zijn daarbij een aantal factoren belangrijk. Lichaamsbeweging helpt om scherp te blijven, training voor geheugen en concentratievermogen helpt ook. Medicijnen om geheugen of denkvermogen te verbeteren bestaan niet alleen van vitamine B12 en omega3-vetzuren is wetenschappelijk bewezen dat ze tot verbeteringen kunnen leiden of de achteruitgang vertragen. Mensen die heel hun leven met hun hersenen gewerkt hebben of regelmatig gesport hebben, hebben een kleinere kans op alzheimer, maar ook die op oudere leeftijd met bewegen beginnen hebben er baat bij. Daarnaast geldt ook voor ons brein net als voor het lichaam dat gezonde voeding belangrijk is. Voor de meeste mensen geldt dat lichamelijke aftakeling minder erg wordt ervaren dan de geestelijke, daarom ook de titel “ons brein is ons leven.”

A.L. Duscees