De
breuklijnen van Nederland

Van
de meeste aardbevingen op de wereld weten we dat deze voorkomen op de
breuklijnen van de aardplaten. Nederland ligt niet op zo’n breuklijn,
toch hebben we in Groningen regelmatig aardbevingen. Het is
natuurlijk iedereen bekend hoe dat komt ook al proberen de NAM en de
minister op alle mogelijke manieren dit te bagatelliseren en wordt
rapport na rapport gemaakt om maar niet toe te moeten geven aan hun
verantwoordelijkheid over de gevolgen. Wie zijn de dupe ? De bewoners
aldaar. Al meer dan een halve eeuw zijn we daar bezig het gas uit de
bodem te halen, maar pas een paar jaar, omdat de bevingen steeds
zwaarder worden, wordt dit breed uitgemeten in de media. En wij, de
rest van Nederland, hebben ons daar ook nooit druk om gemaakt, wij
profiteerden mee van de rijkdom die de gasvelden voor ons land
opleverden. Wanneer je af en toe een Groninger hoorde die klaagde
over de scheuren in zijn muur, trokken we onze schouders op met de
gedachte die kunnen toch hersteld worden en dat regelen ze daar in
Groningen maar. De ver van mijn bed show. Ik vroeg me af stel dat die
gasbel onder Brabant had gelegen en dat Dongen en omgeving de plaats
was waar de gevolgen het ergst zouden zijn. Scheuren in onze huizen,
trillend in je bed liggen en bang dat er een muur omvalt of dak
instort, nog maar niet gesproken over de waardevermindering van onze
huizen. En de NAM en de minister maar mondjesmaat iets willen doen
maar verder de zaak traineren, want het geld verdienen staat voorop,
ons welzijn en levensgeluk speelt geen rol. Alle politieke trucs
worden uit de kast gehaald en een minister die daartoe gedwongen nu
het woord spijt uit zijn mond laat komen maar excuses niet maakt
omdat dit gevolgen zou hebben voor de daden die daaruit voort zouden
moeten komen. Hoe furieus zouden wij Brabanders niet worden ? Maar
die gasbel ligt niet onder ons, dus we zien en horen het aan, vormen
misschien een mening daarover en dan hebben we het weer gehad. Is dat
niet de breuklijn van Nederland ? De breuklijn die loopt langs de
grens van de provincie Groningen en zichtbaar wordt bij het wel of
niet je stem laten horen omdat het je nu eenmaal wel of niet direct
raakt. Als het maar niet in onze achtertuin gebeurt. Het is eigenlijk
een raar fenomeen dat Nederlander zijn, aan de ene kant voelen we ons
allemaal met elkaar verbonden en dan hoofdzakelijk als het positieve
zaken zijn zoals sport of technisch vernuft, onze kennis van het
water enz. echter als het gaat over negatieve zaken zijn we meestal
niet thuis. Een aantal lokale actiecomités laten wat van zich horen
en wij nemen er kennis van en hebben misschien ook nog een mening
maar daar blijft het bij. Boren in de waddenzee, windmolens voor de
kust, wegen door het groene hart, en laatstelijk nog bij ons zelf
enige commotie over het boren naar schaliegas in Brabant enz. enz.
Vele zaken die ons nationale bewustzijn zouden moeten beroeren
blijven vaak regionaal. Waar zit die breuklijn in ons eigen nationale
bewustzijn ? We komen dan bij de sociologie terecht waar men spreekt
over sociale cohesie als de ‘kleefkracht’ van de samenleving. Er zijn
heel wat antwoorden gegeven op de vraag wat die kleefkracht nu
eigenlijk is en zijn samen te vatten als wederzijdse afhankelijkheid,
eigenbelang, dwang of macht en gedeelde normen en waarden, naast
natuurlijk de taal. We kenden tot de jaren zestig een verzuilde
samenleving, binnen die zuilen was de sociale cohesie erg sterk, maar
met de ontzuiling en de opkomst van het individualisme is de sociale
cohesie onder druk komen te staan. Vanaf de jaren zestig werd de
samenleving steeds individualistischer. Het gezin, de kerk, de lokale
gemeenschap en het verenigingsleven verliezen hun positie als
hoekstenen van de samenleving. Omdat de overheid de zorgtaken ging
overnemen zou de morele plicht om voor elkaar te zorgen sterk
ondermijnd geworden zijn, wat weer een negatieve invloed heeft op de
sociale cohesie. Vandaag de dag is met name de overheid bezig die
sociale cohesie weer te bevorderen door de zorgtaken opnieuw af te
stoten en ze terug te brengen naar de kleinschaliger gemeenschappen
zoals provincie en gemeenten. Ook de financiële middelen worden
minder en wordt opnieuw een beroep gedaan op de zelfredzaamheid zoals
dat vroeger binnen bestaande zuilen gebeurde. Er is echter mijn
inziens één groot verschil, de belangrijkste zuilen waren landelijk
zoals kerken of politieke partijen die als liberaal of socialistisch
de maatschappelijke stromingen bepaalden. Nu lijkt het mij dat vanuit
een individuele samenleving men een poging doet deze cohesie weer op
te roepen maar dan op zeer plaatselijk of regionaal niveau. Met
andere woorden het sterke nog altijd in de mens aanwezige gen van het
oer stammengevoel wordt hiermee weer opgeroepen, het wij en zij. Als
het al niet plaatselijk is dan in ieder geval regionaal, wij
Brabanders en zij Groningers of Friezen of Limburgers of wie dan ook.
Met de wetenschap dat wij de laatste 60 jaar groot zijn geworden met
het individualisme of moet ik zeggen egoïsme kan die sociale cohesie
maar langzaam en kleinschalig beginnen en liggen er nog genoeg
breuklijnen binnen de Nederlandse bevolking en dan heb ik het nog
niet over multiculturele cohesie. Tot slot, ik hoop dat de Groningers
hun recht kunnen halen al of niet met onze support.

A.L.
Duscees