Hoe
kijkcijfers onze maatschappij beïnvloeden

De
kijkcijfers, welke ons als kijkers toch grotendeels koud laten, zijn
voor de omroepen en programmamakers en niet in het minst voor de
adverteerders van een enorm belang. Deze cijfers die dagelijks de tv
programma’s van de vorige dag een ranking geven komen tot stand door
een kastje wat in 1245 huishoudens geplaatst is. Deze 1245 zijn een
doorsnee van de Nederlandse bevolking volgens de experts en aangezien
ik geen statisticus ben ga ik er maar vanuit dat dit ook klopt.
Vragen die ik me vervolgens stel zijn: hoe zit dat dan met meerdere
toestellen of kijken via tablet en mobiele telefoon ?

Deze blijken
voor wat betreft de meerdere toestellen opgelost doordat alle
toestellen in dat huishouden op zo’n kastje zijn aangesloten. Tablets
en mobieltjes worden echter niet genoemd. Verder is het zo dat de
mensen wanneer ze niet meer kijken dit via de afstandsbediening
moeten aangeven. Dus als mensen wat nogal eens voorkomt de tv
aanzetten en vervolgens van alles gaan doen behalve tv kijken wordt
dit wel geregistreerd als kijken naar een bepaald programma. 100%
betrouwbaar lijkt het me dus niet, maar alle partijen die belang
hebben bij die cijfers hanteren dit wel als de juiste meting.

2
grote onderzoeksbureaus houden zich hier dagelijks (en nachtelijks)
mee bezig, een erg dure bezigheid. Begrijpelijk is dat de omroepen
graag willen weten hoeveel mensen er naar hun programma’s kijken, ze
kunnen daar ook hun beleid op aanpassen, maar het allerbelangrijkst
is om zoveel mogelijk duur betaalde reclameboodschappen binnen te
halen. Adverteerders willen zo’n groot mogelijk publiek bereiken dus
zetten ze hun boodschappen bij die programma’s die bij hun doelgroep
passen en zo’n groot mogelijk bereik hebben. De beleidsmakers binnen
de omroepen kijken dus naar 1 ding, hoe krijg ik zoveel mogelijk
kijkers naar mijn programma hetgeen betekent dat veel programma’s
gericht zijn op het kijkgedrag van het merendeel van de bevolking.
Met name bij de commerciële omroepen blijkt dit het geval.

Wat mij
betreft is er gelukkig de publieke omroep die nog programma’s maken
die voor heel wat minder kijkcijfers zorgen, maar een ander publiek
trekken, alhoewel bij hen de kijkcijfers ook een flinke rol spelen.
Het landschap van het totale tv aanbod is dus nogal éénzijdig,
waarbij verschillende zenders elkaar de loef af steken met steeds
‘plattere’ programma’s omdat die kennelijk bij het merendeel van de
bevolking gewild zijn. Ik vraag me af of hierbij de kip of het ei
eerder was. Krijgen we programma’s waar wij als kijkers achter aan
lopen of worden programma’s gemaakt die de kijker blijkbaar wil. Als
ik voor mezelf spreek denk ik dat de programmamakers de trendzetters
zijn, waar wij als kijkers als we het maar vaak genoeg zien achter
aan gaan lopen, als dit zo is dan is voor mij ook duidelijk
herkenbaar hoe veranderingen in tv programma’s in de loop der tijd
voorlopers zijn van veranderingen in onze maatschappij. Hieruit
blijkt dat de tv een geweldige invloed heeft op hoe het er in onze
maatschappij aan toe gaat. Vanuit de media wereld wordt altijd
gezegd: ‘wij laten zien wat er in onze maatschappij aan de hand is’
maar ik persoonlijk waag dat te betwijfelen, één voorbeeld de zgn.
realitysoaps zijn begonnen bij het
KRO-programma Nummer 28 een concept waarin een groep wildvreemden
gedurende een langere periode bij elkaar gebracht werden, om daarna
te volgen wat er zich in de groep zou afspelen, waarvan je kon zeggen
dat het nog een soort psychologische waarde had en niet puur op
entertainment was gericht.

Daarna kwam echter een van de bekendste
realitysoaps, Big Brother, die wel degelijk alleen voor het amusement
was gemaakt. Mensen werden in dit programma tezamen in een huis
opgesloten en 24 uur per dag gevolgd door camera’s. Na het
wereldwijde succes van deze serie ontstond er een hausse van
programma’s in dit genre. Tot
op dat moment was er echt geen vraag vanuit de kijker naar zoiets,
eerder nog vond men dat maar niks, totdat bleek dat het wel aansloeg,
men had het voyeurisme in de mens ontdekt om daar vervolgens verder
op in te spelen, met alle gevolgen van dien. Latente menselijke
eigenschappen als voornoemd voyeurisme, maar ook onbeschoftheid,
banale en ordinaire eigenschappen worden door dat soort programma’s
naar boven gehaald en vervolgens verdedigd door te zeggen zie je wel
dat de mensen dat willen zien. Bij reality-televisie
laten deelnemers zich vaak gebruiken door de televisiemakers om
spectaculaire televisie te maken. Voorbeelden zijn dat kandidaten in
programma’s als Big Brother en Temptation Island gebruikt werden om
gedrag uit te lokken dat hogere kijkcijfers genereerden, maar waar
ook de relaties en reputaties van de betrokkenen op het spel kwamen
te staan. Vaak werd er alcohol aan de deelnemers gegeven wat tot
promiscue gedrag
leidde. In 2011 schreef Barbara Kuipers, een voormalig medewerker aan
reality-programma’s een boek over de manipulaties bij het tot stand
komen van reality-programma’s. Een
duidelijk bewijs dat wij als kijkers wel degelijk gemanipuleerd
worden. Vanuit de reclamewereld is bekend dat als je maar vaak genoeg
herhaald of als je maar vaak genoeg wordt geconfronteerd met zaken
dit wel degelijk invloed heeft op het gedrag van mensen.

Kort door de
bocht gezegd, hoe meer banale programma’s we te zien krijgen hoe meer
de kijker zelf ook banaler wordt. M.a.w. de kijkcijfers beïnvloeden
wel degelijk de gedragingen binnen onze maatschappij. Wat mij betreft
gaan de omroepen meer programma’s maken over hoe we respectvol met
elkaar omgaan, maar dat zal wel te weinig geld opleveren. Tot slot
nog een grappige vraag waarmee ik wel aangeef hoe ik over een
bepaalde zender denk. Wat is de overtreffende trap van het
bijvoeglijk naamwoord banaal ? Antwoord: banaal-banaler-SBS6.

A.L.
Duscees