Robotjournalistiek

Twee
weken geleden las ik een berichtje dat uit onderzoek van de
Universiteit van Tilburg blijkt dat lezers nieuwsberichten die
geschreven zijn door intelligente software, even betrouwbaar achtten
als berichten die door journalisten zijn geschreven. Deze
intelligente software verzamelt zelf nieuws en werkt dit uit tot een
bericht. De onderzoekers plaatsen wel enkele kanttekeningen, zoals
het ontbreken van creativiteit om clichés te vermijden en de nu nog
hoge kosten. Zij zien hierin voorlopig een ondersteunende functie
voor de journalist. Bij de verslagen welke ik hierover op diverse
sites las, lijkt er toch wel een goede reden te zijn om in sommige
gevallen hiermee verder te gaan. We hebben het dan over nieuws met
veel data, zoals financieel nieuws, maar ook sportverslaggeving (men
is hier overigens al 15 jaar mee bezig). Toch wordt m.i. hiermee een
gevaarlijke weg bewandeld omdat objectiviteit en subjectiviteit met
elkaar gaan concurreren. Door de snelheid waarop de gegevens door die
software verwerkt worden is er veel meer mogelijk zoals ik las in een
artikel van het NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek) over o.a. sportverslaggeving. Wellicht worden we in de
toekomst meer geconfronteerd met subjectief nieuws, want ‘waarom zou
het algoritme maar één verslag per wedstrijd genereren? Waarom niet
aparte verslagen voor beide teams? Wat voor het ene team een
briljante actie is, is voor het andere team een geluksballetje
geweest. Wat voor de een objectief is, blijkt voor de ander vaak
subjectief. Het opent op deze manier de weg naar persoonlijk en
subjectief nieuws wat bij echte journalisten not done is en ook botst
met het ideaal van objectieve verslaggeving. Het ironische hiervan is
echter dat bij lezers juist de robotjournalist betrouwbaarder wordt
geacht dan de ‘echte’ journalist’. De grote persbureaus, waar vele
regionale en plaatselijke media soms gebruik van maken leveren dan
verslagen voor beide zijden. De plaatselijke en regionale media
zullen in dat geval kiezen voor het verslag over het team van hun
lezers. Er zit echter nog meer aan te komen zoals ik las in een
verslag van het NRC over dit onderwerp, namelijk de Drone-journalist.
Volgens hoogleraar Sociale Robotica Vanessa Evers van de Universiteit
Twente, is de robot geschikt voor werk met de 3 D’s, ‘dull, dirty and
dangerous’ (saai, vuil en gevaarlijk). Niet onrealistisch als we
denken aan journalisten die een drone met camera en opnameapparatuur
gebruiken om een gevaarlijk oorlogsgebied in te gaan, of zoals vaak
in Amerika gebeurt, voortvluchtige misdadigers volgen op de snelweg,
wat nu nog met een helikopter gebeurt maar een drone is veel
goedkoper. Daar zal dan ook nog eerst de wetgeving op moeten worden
aangepast want in Nederland is dit nog niet toegestaan. Toch moet het
verleidelijk klinken voor een mediabedrijf: een duur
journalistencorps inruilen voor een abonnement op een robotdienst.

Een robot is nooit ziek, klaagt en zeurt niet, maakt geen fouten met
verkeerde getallen en heeft zijn stuk binnen een seconde af.
Misschien komt het ooit zo ver, maar robots zijn op dit moment nog
lang niet in staat om echte verhalen van journalisten over te nemen –
met analyses, gedachtesprongen en interviews, zegt Vanessa Evers.
„Een menselijk gesprek is zo ongelooflijk ingewikkeld na te
bootsen. Wanneer stop je met praten? Wat bedoelt iemand precies? Dat
is niet te programmeren.” Daarnaast is het zo dat robots puur
informatie geven, de juiste cijfers of de exacte uitspraken van
mensen, interpretatie van die uitspraken door het moment, de
omstandigheden en de soms suggestieve vraagstelling kan een robot
niet. Persoonlijk zou ik geen verhalen willen die puur informatie
bevatten, dat is koud en kil, een menselijke touch die je toch vaak
tussen de regels door leest, ondanks dat een verslaggever zo
objectief mogelijk probeert te zijn, maken een verhaal
aantrekkelijker. Daarnaast wil ik verhalen die aan waarheidsvinding
doen, een redelijke achterdocht bij gegeven informatie heeft al vele
malen gemaakt dat er zaken boven water kwamen die anders onder de pet
zouden blijven.

Een robot met achterdocht programmeren of andere
menselijke gevoelens lijkt me vooralsnog niet haalbaar. Voorlopig kan
ik u als lezer van deze column en dus lezer van deze krant
geruststellen, bij ons blijft het mensenwerk met al zijn gebreken op
zowel taalkundig als op welk ander gebied ook. Maar wel met de
doelstelling snel en actueel te zijn, objectief maar niet kleurloos,
midden in onze Dongense gemeenschap.

A.L.
Duscees