Het
verleden wordt humor.

Afgelopen
week zag ik bij Pauw de cabaretière Katinka Polderman die een stukje
voorlas uit haar boekenweek geschenk van het Zeeuwse Boek, het ging
over het verleden toen in haar dorp de eerste openbare telefooncel
kwam. Of het allemaal echt gebeurd is blijft de vraag, maar wel
prachtige humor. De manier waarop wij nu aankijken tegen zaken uit
het verleden kunnen inderdaad zeer humoristisch zijn, ondanks dat het
in het verleden allemaal zeer serieus was. Ik moest daar bij denken
aan een periode uit mijn jeugd waar we in Nederland de organisatie BB
(Bescherming Bevolking) hadden, opgericht in 1952 en pas in 1986
opgeheven. Deze organisatie had ten doel om ons, burgers, te
beschermen tegen een eventuele atoomaanval van de Russen (het was
immers de koude oorlog) en tegen grote rampen. Begonnen als
organisatie van vrijwilligers, moesten na een aantal jaren, door te
weinig vrijwilligers, mannen die buitengewoon dienstplichtig waren
verplicht bij de BB. Zover ik me herinner waren deze mensen te
herkennen aan blauwgrijze of grijze overalls die ze droegen. Was dat
misschien omdat het grijze muizen waren zoals de hele organisatie was
? In het midden van de koude oorlog, ik zal toen zo’n jaar of 16, 17
geweest zijn, kreeg iedereen, huis-aan-huis, een aantal brochures met
als titel: “Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf”.

Hierin vertelde de overheid de burger wat je thuis moest doen bij een
(atoom)bombardement. Als je de juiste maatregelen trof zou het
allemaal wel meevallen. Let wel, dit was allemaal heel serieus, ook
al kenden we allemaal de gevolgen van de atoombommen op Japan. Als je
je maar hield aan de aanbevelingen van de overheid zou het wel
meevallen. Als kind wat, althans bij ons thuis, daar ook iets van
meekreeg, wist ik niet goed hoe ik nu tegen die grijze overalls moest
aankijken, moest je daar een beetje bang voor zijn, want het waren
toch overheidsdienaren net als de politie, of vol bewondering naar
kijken, want zij zouden de Russen wel buiten de deur houden. Rusland
zou wel een paar keer goed nadenken voordat ze ons zouden aanvallen,
de KGB wist natuurlijk al lang hoe Nederland zich had voorbereid, wij
hadden immers de grijze brigade en… zeker niet te vergeten de
folders van de regering waarin precies stond wat wij moesten doen, ze
waren gewaarschuwd. Alleman van Neêrlands stam stond met stalen
vuist en rappe hand gereed, want zo is’t volk van Nederland, om dit
aloude vaderlandse liedje maar eens aan te halen.

In
die folder stond o.a. dat je de kelder van je huis tot schuilkelder
moest maken en als je die niet had moest de ruimte onder de trap daar
voor dienen. Eventueel kon je ook nog onder de tafel gaan zitten. Ja,
het stond er echt, onder de tafel gaan zitten om je tegen de fall-out
van een atoombom te beschermen, de radioactiviteit zou dan door een
houten tafelblad worden tegengehouden. Verder moest je voor twee
dagen voedsel hebben, voldoende drinken, toiletartikelen en een
poepemmer, naast zo mogelijk ook nog een radio op batterijen met
reservebatterijen en een zaklamp. Wij hadden thuis geen kelder en de
ruimte onder de trap was zo klein dat je net met twee mensen daar
gehurkt onder kon. Laat staan dat ons gezin met 5 personen daar een
schuilplaats zou kunnen vinden. Mijn vader besloot dan ook om alles
aan zijn laars te lappen en het hele gebeuren als grote onzin te
zien, immers hij had in 1942 al eens een bombardement meegemaakt
waarbij zijn ouderlijk huis totaal verwoest werd en er geen steen
meer op de andere stond.

Bovendien zei hij: “Je denkt toch niet dat
de Russen ons vooraf gaan waarschuwen zodat we ons eerst allemaal in
veiligheid kunnen brengen”. Frappant ook was dat het hele BB
gebeuren, inclusief veel BB-ers zelf, door het grootste deel van de
bevolking als lachwekkend werd gezien. Schrijver
Harry Mulisch schreef een venijnige parodie op de BB-tips. In het
vermakelijke boekje ‘Ongewijzigde maar thans geheime wenken voor de
bescherming van uw gezin en uzelf, tijdens de jongste dag’ (1961).
De inhoud werd door Mulisch treffend samengevat (bij de tweede druk
in 1967): ‘De inhoud van de eerste folder kwam neer op de
mededeling: Bij een aanval met atoombommen gaan kerkklokken luiden,
en dan moet u onder de tafel gaan zitten. De inhoud van de tweede:
Als u getroffen wordt door een atoombom, moet u er een pleister op
plakken. Ik overdrijf nauwelijks; dat van de kerkklokken, de tafel,
de pleister, het stond er allemaal in.’ Als dat geen humor is.

Maar
hoe zit het eigenlijk met die sirenes die wij tegenwoordig op de
eerste maandag van de maand horen ? Zijn dat de vroegere kerkklokken
? De folder van onze tijd is de website ‘denkvooruit.nl/tips‘.

Als
er iets gebeurt, moeten we met z’n allen op een fluitje gaan blazen
gezien de inhoud van het daar vermelde huidige noodpakket. Is dit de
toekomstige humor van onze kinderen of kleinkinderen ?

Kennelijk
denken machthebbers ook nu, anno 2014, nog steeds dat burgers dom
zijn en alles maar slikken en dan heb ik het niet alleen over
noodpakketten.

A.L.
Duscees