Radicalisering,
begrijpen wij wel genoeg van de menselijke soort?

Radicalisering
is een hot item in het nieuws, in veel gevallen betekent dit dat er
in het leven van zo iemand ook een periode geweest is vóór zijn
radicalisering, in sommige gevallen, als de ouders ook al
geradicaliseerd zijn, is dit je ‘programmering’. Bij de meesten
echter is er ook een periode geweest waarin ze redelijk ‘normale’
normen en waarden hebben gekend zij het dat deze vanuit cultureel of
godsdienstige achtergrond iets anders gekleurd kunnen zijn dan onze
westerse. Ik vroeg me af wat er in het brein van zo iemand met die
oude normen gebeurd.

Laatst
was er een film op tv waarbij de dader van een misdrijf het hele
gebeuren had verdrongen. De periode vlak voor, tot het moment dat hij
zich op een politiebureau bevond, kon hij zich totaal niet
herinneren. Nu was dit een film, maar in werkelijkheid lees je ook
wel eens over personen die een deel van hun herinneringen niet meer
boven kunnen halen als was het gewist. Soms zelfs dat ze zelf niet
meer weten wie ze zijn. In bijna alle gevallen ligt hiervan de
oorzaak bij het afweermechanisme van het bewuste Ik. Dit
afweermechanisme treed onbewust in werking meestal bij gebeurtenissen
die het bewuste Ik niet aankan omdat het voor die persoon te erg is.
De gebeurtenis is dan verplaatst van het bewustzijn naar het
onderbewuste en kan als zodanig niet meer herinnerd worden. In het
geval van radicalisering kun je hiervan echter niet spreken. In een
eerdere column heb ik al eens geschreven over het enorm grote
verschil tussen het bewuste en onderbewuste, als je het zou
vergelijken met een computer, is je bewustzijn het beeldscherm en het
onderbewuste de harde schijf van waaruit alle processen draaien en
alles opgeslagen is. Je kan normaal gesproken heel veel van die harde
schijf oproepen naar het beeldscherm, m.a.w. opgeslagen herinneringen
kun je je weer bewust maken, maar sommige zaken lijken verdwenen.

Als
ik iets in de prullenbak van mijn pc zet, geeft deze aan dat het na
30 dagen definitief verwijderd wordt, toch blijken
computerdeskundigen zaken terug naar boven te kunnen halen die voor
de gewone leek totaal verdwenen leken te zijn, het stond dus toch nog
ergens op de harde schijf. Iets dergelijks gebeurt ook in ons brein,
informatie die kennelijk niet meer naar boven kan worden gehaald zit
toch nog ergens in het enorme potentieel van het onderbewuste. Je
hebt alleen specialisten nodig die dit in sommige gevallen weer naar
boven kunnen halen. We hebben het hier over verdringing door het
bewuste Ik, je doet het dus zelf. Daarnaast kennen we ook het begrip
hersenspoeling of herprogrammering, deze begrippen worden regelmatig
gehoord als we het over radicalisering hebben, waarbij oude gedachten
en ideeën inclusief normen en waarden vervangen worden door nieuwe
die van buitenaf worden ingebracht. De methoden die daarvoor worden
gehanteerd zijn meestal gebaseerd op lichamelijke en/of geestelijke
marteling, vaak in totalitaire regiems. Echter ook in onze
maatschappij bestaan er technieken om mensen als het ware te
herprogrammeren, denk hierbij aan sommige sektes, we noemen het dan
indoctrinatie of zoiets als NLP. Ook de reclamewereld probeert in een
voortdurend bombardement aan suggestieve gedachten of ideeën ons
zodanig te beïnvloeden dat we er nog in gaan geloven ook en onze
oude ideeën of wensen achterlaten. Het verschil met verdringing is
echter dat we hierbij het oude nog wel kunnen herinneren, maar zelf
denken dat we vrijwillig kiezen voor iets nieuws, soms wordt het dan
voortschrijdend inzicht genoemd. Hersenspoeling, als zou iets totaal
kunnen verdwijnen, heeft geen wetenschappelijke basis, men spreekt
daar liever over indoctrinatie een
vorm van manipulatie door het systematisch en eenzijdig onderwijzen
van aanvechtbare overtuigingen of opvattingen, met de bedoeling dat
deze kritiekloos worden aanvaard.

Radicalisering
heeft alle kenmerken van indoctrinatie waarbij er in
tegenstelling tot leren, vaak straf gezet wordt op het bespreekbaar
willen maken van de over te dragen overtuigingen of opvattingen, die
straf kan een heel scala beslaan van fysieke straffen tot
(stilzwijgende) uitsluiting uit de groep of uit allerlei
dreigementen. Ook wordt er gewaarschuwd tegen afwijkende meningen of
tegen bronnen met andere meningen. De
voedingsbodem voor indoctrinatie ligt bijna altijd bij de persoon
zelf die ontevreden is over zijn huidige leven of de maatschappij
waarin hij leeft. Hier kunnen vele verschillende oorzaken voor zijn,
waarbij meestal sociaal maatschappelijke problemen als werkeloosheid
en stigmatisering of racisme de boventoon voeren. Radicalisering
binnen godsdiensten heeft meestal als voedingsbodem dat mensen het
gevoel krijgen ergens bij te horen waar ze iets voor stellen en
serieus genomen worden en soms zelfs als held gezien worden. Het
woord radicaal wat aangeeft dat iets totaal of volkomen aanvaard
wordt, sluit alle andere gedachten of ideeën uit en is veelal
gebaseerd op angst, hetzij op fysieke of geestelijke basis. Daarnaast
is het altijd zo dat de leiders van dit soort bewegingen, gewetenloos
op persoonlijke macht en/of geld uit zijn, verpakt in doctrines die
mensen aanspreken.

Hierbij kan ik niet anders dan terugkomen op een
zin die ik in een van mijn vorige columns opschreef: ‘hoe krijgen we
elk mens weldenkend ?’ De praktijk en geschiedenis van de menselijke
soort geeft aan dat ondanks allerlei verschillende ideeën hierover
en regiems of overheden die deze ideeën in de praktijk hebben willen
toepassen, ons geen stap verder hebben gebracht. Hoe werkt het
menselijke brein en wat kan daar allemaal niet mee fout gaan ? Mij
lijkt het dat we moeten accepteren dat er in het brein van de
menselijke soort wanen kunnen ontstaan, die als werkelijkheid gezien
worden en waar men voor vecht. De wanen (lees sprookjes) van meestal
godsdiensten leiden tot die radicale ideeën en hoe raken we die
kwijt als er al mensen door de zwarte pietendiscussie van het
kindersprookje van Sinterklaas bedreigt worden ? Kortom begrijpen we
onszelf wel ?

A.L.
Duscees