Familie hiërarchie en vooruitgang

Om geen verwarring te veroorzaken moeten familiestructuren of familie hiërarchieën, niet verward worden met familiebanden. Familiebanden zijn in onze Nederlandse samenleving en over het algemeen in de gehele Westerse samenleving genealogisch bepaald. (Zoals ooms, tantes, neven en nichten, enz.) Onze familiebanden kunnen nauw of minder nauw zijn, maar zeggen niets over de hiërarchie binnen families. Het matriliniair of patriliniair aspect van families bepalen hoe de familielijnen lopen, dit kan zijn via de vaderlijke kant zoals bij ons of via de moederlijke kant. Familie hiërarchieën zijn cultureel bepaald, wij zien binnen onze Nederlandse maatschappij ook andere familie hiërarchieën als de onze door de vele verschillende nationaliteiten die ons land kent. We zien daarbij zaken naar voren komen die wij niet of niet meer kennen zoals bijvoorbeeld eerwraak, uithuwelijken en rolverdeling tussen man en vrouw. Binnen sterke patriarchale structuren zien we dit soort zaken voorkomen. De leider, het hoofd van de familie binnen zo’n hiërarchie is de oudst levende man welke bepaald hoe het er in de familie aan toe gaat en die weer uitgaat van datgene hoe het binnen die familie, ook toen hijzelf jong was, altijd gegaan is.

M.a.w. weinig of geen ruimte voor verandering. Daarom is het ook niet raar dat wij vaak over middeleeuwse standpunten praten bij zulke families, eerwraak, uithuwelijken en de vrouw die ondergeschikt moet zijn aan de man, zijn allemaal zaken welke al eeuwen binnen die culturen bestaan. Het feit dat de mens wanneer hij ouder wordt geneigd is om vroegere zaken enigszins te verheerlijken zien we ook bij ons, alles wat nieuw is of de jeugd doet wordt bij veel ouderen als slechter dan vroeger ervaren, alhoewel daar ook uitzonderingen op zijn. Toch zien we bij ons niet zo’n sterke hiërarchie dat veranderingen binnen onze families verboden wordt. Zwart wit gezien zou je kunnen spreken van enerzijds een dictatoriale familiestructuur en anderzijds een democratische familiestructuur. Opvallend tussen deze beide cultureel bepaalde structuren is dat men bij de eerste van een behoudende structuur spreekt waar vooruitgang zeer moeizaam gaat en bij de andere een progressieve tendens ziet waar wel veranderingen mogelijk zijn. Ook is het zo dat in onze maatschappij het gezin en de familie twee aparte dingen zijn, terwijl dit in andere culturen een eenheid is waar ooms en tantes, neven en nichten evenveel gewicht in de schaal leggen en de “stamvader” het beleid bepaald.

Een denkfout bij velen van ons is dat zo’n patriarchale familie hiërarchie bepaald is door het geloof, in veel gevallen de Islam en soms ook nog binnen bepaalde christelijke groeperingen, terwijl het toch echt cultureel bepaald is, deze hiërarchieën bestonden al nog voor überhaupt de huidige geloven ontstonden. Je zou eerder kunnen zeggen dat het geloof juist aansloot bij de bestaande culturele familiestructuur. De verlichting heeft er bij ons voor gezorgd dat een en ander geleidelijk aan veranderd is en wij de dag van vandaag een totaal andere hiërarchie kennen ondanks conservatieve krachten als geloof wat van nature al behoudend is. De rol van de vrouw en het fenomeen van gearrangeerde huwelijken veelal om economische redenen zijn bij ons geleidelijk aan veranderd. Verandering en eventuele vooruitgang begint dus al binnen de families, laat daar iedereen de vrijheid het anders te doen, uiteraard wel binnen de regels van respect en humaniteit. Een en ander wil niet zeggen dat levenservaring en wijsheid van de oudere binnen de familie maar opzij geschoven moet worden, wat in deze tijd vaak zo lijkt te zijn.

Als begrip en respect van alle generaties binnen families in de juiste balans zijn, zal dit ook binnen de maatschappij terug te vinden zijn. Uit deze redenering zou je kunnen afleiden, dat de familie- of gezinscultuur welke een maatschappij kenmerkt, begint binnen onze eigen families. De verharding in onze maatschappij moet dus al begonnen zijn binnen de families en/of gezinnen. De vele gebroken gezinnen zouden hierbij wel eens mede een rol kunnen spelen, niet bewust maar als gevolg van een zekere ontwrichting bij die gezinsleden. Ons gezin/familie is de maatschappij in het klein. Wellicht tijd om allemaal van jong tot oud eens in de spiegel te kijken.

A.L. Duscees