Wat is normaal ?

In het afgelopen campingseizoen, heb ik een aantal weken een echtpaar naast mij gehad waarbij de vrouw bij het minste of geringste wat gedaan of gezegd werd uitriep: “doe eens normaal.” Of het nu haar man of een ander betrof, het leek meer op het gebruik van een stopwoord dan dat het ergens op sloeg. Met name als er humor aan te pas kwam, een humoristische uitspraak of een gekke beweging, gegarandeerd dat ‘doe eens normaal’ er uit kwam. Meerdere pogingen mijnerzijds met de vraag ‘wat is normaal ?’ liepen op niets uit want er werd niet op in gegaan. Dat vond ik wel jammer want een leuke discussie daarover zag ik wel zitten. Uiteraard heb ik daar ook voor mezelf over nagedacht en dan begin je natuurlijk met het woord norm, de vraag wat is normaal is dus eigenlijk de vraag wat zijn de normen die gelden, ga je daarbuiten dan noemt men het abnormaal. Het heeft grotendeels met het gedrag te maken of men binnen die normen blijft.

Denk hierbij ook aan de politieke uitspraak uit het verleden over normen en waarden. Eerst denk ik dat duidelijk moet zijn dat normen en waarden nooit in een wet kunnen worden vastgelegd. Normen die vanuit een godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging voortkomen b.v. gelden immers niet voor iedereen. Wel kan men spreken van een aantal algemene menselijke normen en waarden zoals sociaal gedrag, respect en medemenselijkheid. Een norm is echter nooit het begin, normen komen voort uit de moraal, een ander woord daarvoor is zeden. De uitspraak ik zal je eens mores leren, betekent in wezen ik zal je de moraalregels nog eens leren. Antropologen zullen ons daar veel over kunnen vertellen, maar duidelijk is wel dat moraal alles te maken heeft met cultuur. Daar waar meerdere culturen binnen een gemeenschap aanwezig zijn, zullen er ook verschillen in moraal en daaruit voortvloeiend normen zijn. In die zin zou ik het ‘normaal’ vinden als we, gezien de algemene menselijke norm, ook respect hebben voor die andere norm. Dit natuurlijk alleen als dit niet tegen onze wetgeving is of tegen de algemene menselijkheid zoals mensenrechten e.d. Daarnaast vraag ik me ook af of er van normaal of abnormaal gesproken kan worden als blijkt dat onze eigen normen in de loop der tijd verschuiven.

De veranderingen in de jaren 60 van de vorige eeuw hebben daar heel veel aan bijgedragen. De moraal van de jaren vijftig werd gezien als ouderwets en hypocriet en het roer moest om, het ‘ik’ tijdperk begon zijn intrede te doen. Vooruitgang wordt mede bereikt als nieuwe kennis ook binnen de moraalregels een plaats krijgt, echter het gevaar zit er in dat die nieuwe inzichten in zichzelf geen regels meer stellen, met andere woorden, het kan helemaal doorslaan met alle gevolgen van dien. Pas nog werd op tv aandacht gevraagd voor het gedrag van ouders en coaches op de sportvelden, een duidelijk afglijdende schaal t.a.v. zo’n 40 of 50 jaar geleden. Over de verharding van de maatschappij wordt genoeg gezegd. Vinden we dat normaal ? Ik niet, zonder daarbij een waardeoordeel te willen geven over allerlei andere veranderingen. Deze verruwing en verharding kan m.i. alleen aangepakt worden als we bij ons zelf beginnen en onze medebewoners daar op een fatsoenlijke manier ook op aanspreken. Laat dat onze nieuwe norm worden.

A.L. Duscees