Zwarte
Piet hype

even
nadenken

Afgelopen
weken laaide de Zwarte Pieten discussie weer flink op. Ook voorgaande
jaren was dit het geval geweest, maar deze keer waren het met name de
socialmedia en daaruit voortvloeiend de kranten en TV die hier enorme
aandacht aan gaven. Een hype die wat mij betreft sterk populistische
trekjes heeft. Populisten beweren dat de
cultuur en identiteit van de bevolking wordt vervaagd of uitgewist
door de komst van mensen met andere nationaliteiten of
etniciteiten. Het is zelfs nu zover dat de VN er zich mee
bemoeit, wat op zich voor mij nergens op slaat, ik vraag me af wie de
VN ingeseind heeft. Bij zo’n item als dit ontstaan er onmiddellijk
twee kampen. Ten eerste de meestal gekleurde Nederlanders met een
slavernij achtergrond uit het verleden en ten tweede de Nederlanders
die in de traditie van het Sinterklaasfeest geen verband zien met
deze achtergrond en het maar ‘gezeik’ vinden. Zelf maakte ik in
eerste instantie ook allerlei humoristische opmerkingen hierover,
deze opmerkingen veelal alleen betrekking hebbend op de woorden wit
en zwart, maar die niets met het onderwerp te maken hebben, zoals
over bruin en wit brood, de zwarte doos in vliegtuigen of over
witgoed winkels, enz. Waar gaat het dan in wezen om ?

Volgens de
eerste categorie wordt het stigma van de minderwaardigheid van
gekleurde mensen ook de dag van vandaag nog steeds bevestigd en heeft
men daar last van door opmerkingen die men te horen krijgt. Die
opmerkingen kan ik niet controleren, maar ik ga er even vanuit dat
dit zo is. De traditie van Zwarte Piet is ontstaan in 1850 toen een
onderwijzer, Jan Schenkman, een boekje liet verschijnen getiteld:
“Sint Nicolaas en zijn knecht” waarin ook voor het eerst sprake
was van de intocht en de stoomboot. De zwarte knecht heeft in het
boekje nog geen naam en was gekleed als een page. In 1859 werd voor
het eerst een artikel gedrukt waarin hij Pieter genoemd wordt en aan
het eind van die eeuw was de naam Zwarte Piet al in zwang geraakt.
Ook een aantal traditionele Sinterklaasliedjes zijn van de hand van
die onderwijzer. In de discussie die is ontstaan worden veel
zogenaamde werkelijkheden naar voren gebracht die nergens op slaan.
Als voorbeeld daarvan wordt b.v. verteld dat Sinterklaas Moorse
kindslaafjes in Spanje vrijkocht en dat hij daarom juist het
tegenovergestelde beeld hoort te hebben dan wat nu aan deze
zwarte knecht gekoppeld wordt. Dit soort fantasie verhalen stroken
helemaal niet met wat over het figuur van de bisschop van Myra bekend
is. Deze man stierf op 6 dec. 342, lang voordat er in Spanje sprake
was van de Moorse overheersing. Hij is overigens ook nooit in Spanje
geweest. Zo zijn er nog vele fantasie verhalen die in de discussie
het gelijk van de voorstanders zouden moeten ondersteunen. Duidelijk
is dat na de eerste bekende beschrijving van het Sinterklaasfeest
halverwege de 14e eeuw, en er o.a. in Utrecht in 1427, arme kinderen
op 5 dec. in de kerk hun schoen mochten zetten en de rijkere burgers
hier wat geld in stopten waarna op 6 dec. deze kinderen dit mochten
ophalen, er in de eerste eeuwen sprake was van een mythisch figuur.
Sinterklaas bleef onzichtbaar. Pas vanaf de tweede helft van de 19e
eeuw kwam Sinterklaas als een persoonlijk figuur in beeld. Jan
Schenkman liet hem voor het eerst als bisschop uit Spanje komen.
Waarom hij zijn knecht als zwart aanduidde heeft hij zich nooit over
uitgelaten. Wel zou gezien de toenmalige tijdgeest waarbij de roep om
afschaffing van de slavernij en Nederland als een van de laatste
landen dit wettelijk vastlegde op een of andere manier een rol kunnen
hebben gespeeld. Dit kan zowel positief als negatief beoordeeld
worden. Feit blijft dat er Nederlanders zijn die alhoewel zelf nooit
slaaf geweest, dit trauma uit hun voorgeslacht nog steeds bij zich
dragen. Maar zo zijn er meer trauma’s, hoe gaan we daar mee om ? Ik
denk hierbij aan het oorlogstrauma van de tweede wereldoorlog, wat
met name bij onze Joodse medeburgers ook nog tot in het 2e en 3e
geslacht een rol speelt. Met de gevolgen van deze trauma’s wordt
door ons in de meeste gevallen op een geheel andere manier omgegaan.
Begrip daarvoor staat dan voorop. Wat mij betreft iets om over na te
denken. Daarnaast is gezien de vele veranderingen en aanpassingen in
de loop der tijd van het Sinterklaasfeest, waarbij de tijdgeest en
opvattingen van mensen altijd een grote rol speelden, de vraag : wat
is precies traditie, wel gerechtvaardigd. Het is al zovele malen
aangepast waarom dan nu niet ? Hoe ?

Als
voorbeeld: een grote rol voor het Sinterklaasfeest wordt
gespeeld door de TV, er is daar tegenwoordig sprake van een
Pietenschool. Laat de leerlingen op die school gewone doorsnee
leerlingen van alle rassen zijn en dan als clowntjes geschminkt, maar
met de bekende pagepakjes, zodat de toekomstige Pieten niet meer
verwijzen naar een bepaald ras. Het wordt dan gewoon Sinterklaas en
clowntje Piet. Die rol speelde hij toch al.

A.L.
Duscees