Het
DNA van de maatschappij

Bij
een gesprek wat ik onlangs had, refereerde ik aan een column welke ik
een aantal jaren geleden schreef. Mijn gesprekspartner wilde die
lezen, dus ik beloofde die op te zoeken. Ik had hem al snel gevonden,
maar bij het opzoeken kwam ik nog een paar andere titels tegen. De
meeste columns zijn geschreven naar aanleiding van een gebeurtenis of
een tijdsbeeld en vaak voor nu niet meer zo interessant, maar een
aantal zouden ook nu nog geschreven kunnen zijn. Een daarvan is een
column over de veranderingen in onze maatschappij. Dit sprak me des
te meer aan omdat ik bezig ben met het schrijven van een
autobiografie, waarin ik beland ben midden jaren ’50 van de vorige
eeuw. Het verschil met nu is al wel heel groot geworden. In 1948
schreef George Orwell zijn boek 1984 waar de bekende uitdrukking ‘Big
brother is watching you’ uit voortkomt. Het zal met de laatste
gegevens over de digitale spionage van geheime diensten met name in
Amerika, niemand vreemd voorkomen. Daarnaast wordt ons steeds
voorgehouden dat ook het terrorisme vandaag of morgen naast fysiek
geweld ook steeds meer over zal gaan naar cyber geweld, het
platleggen van allerlei systemen van overheden en multinationals. Een
en ander komt voort uit de technische (r)evolutie welke met name in
de micro electronica heeft plaatsgevonden en o.a. gestalte heeft
gekregen in het internet. Volgens trendwatchers staan we nog maar aan
het begin van een complete maatschappelijke metamorfose waarbij ook
normen en waarden evenals de ethiek wellicht op z’n kop worden
gezet, denk hierbij met name aan de maakbaarheid of het ingrijpen in
het leven. Deze trendwatchers spreken over een ‘metamorfose’, of
moeten we over ‘evolutie’ spreken ? Immers een metamorfose
(gedaanteverwisseling) is op een gegeven moment voltooid, de rups die
vlinder wordt of de salamander die van kieuwen longen krijgt. Deze
biologische metamorfoses zijn in het DNA vastgelegd. Hoe zit dat dan
met onze maatschappij onze menselijke samenleving ? Wat is haar DNA ?
De maatschappij dat ben jij, is een bekende uitdrukking, welke
aangeeft dat wij als mensen samen die maatschappij vormen. Dus het
DNA van deze maatschapij is het DNA van de menselijke soort.

In ons
DNA zit een kracht welke ons drijft om steeds meer te willen weten,
om te onderzoeken en die opgedane kennis te gebruiken om er zelf
beter van te worden. In principe is dit het oerinstinct om te
overleven. De opgedane kennis en ervaringen en het gebruiken daarvan,
noemen we met een ander woord ‘beschaving’, het woord komt
uit de houtbewerking, het ruwe hout kun je mooi glad schaven, maar
het blijft hout. Beschavingen komen en gaan. M.a.w. wie zijn wij als
mens in ons oerwezen ? Zoals bij elk levend organisme is ook bij ons
overleven de drijfveer. We willen overleven en vaak gaat dit beter
binnen een groep. Dezelfde taal spreken zowel letterlijk als
figuurlijk, dezelfde ideologie of godsdienst. Binnen die groepen
staan de Alpha figuren op, de leiders. Alleenheersers oftewel
dictators zijn in onze westerse beschaving uit den boze, want onze
democratie, de wil (lees meerderheid) van het volk is bepalend.
Echter ook hierbij zijn het de naar macht strevende enkelingen, die
door middel van slimme marketing trucs, lobbyisten en media
manipulatie het volk achter zich krijgen. Meestal horen we achteraf
pas hoe bekende leiders door corruptie, manipulatie of
vriendjespolitiek hun positie verkregen hebben. In wezen is dit niet
anders dan bij een dictatuur, zij het dat die het openlijk en met
grof geweld doen.
Je zou kunnen zeggen de democratie is de
‘beschaafde’ manier van dictatuur. In het oerinstinct van de mens
zit nu eenmaal de behoefte aan een leider. Dit zal ook in de toekomst
niet anders zijn, zij het dat de details verschillen. Oorlogen
tussen bevolkingsgroepen en ideologieën zijn niet anders dan de
stammenstrijd van vroeger. Ook de politieke, lees machtsverhoudingen,
zullen in principe niet veranderen of ze nu gebruik maken van de
ouderwetse machtsmiddelen of van de toekomstige. Iets nieuws onder de
zon ? Nee dus. Een andere maatschappij ? Ja, maar alleen in
uiterlijke details. Want ons DNA is de maatschappij.