Intelligentie, kennis van onwetendheid

Wanneer u als lezer van deze krant regelmatig mijn columns leest, weet
u dat ik me graag bezig hou met wetenschap, psychologie en religie.
Alhoewel ik dit puur als leek bekijk en onderga, heb ik voor mezelf
toch het idee dat ik wel het een en ander weet en begrijp, mede ook
door anderen, echte wetenschappers, wiens boeken ik daarover graag
lees. Maar hoe meer ik lees en probeer te begrijpen, hoe meer ik
erachter kom, hoeveel we nog niet weten en wat nog onbegrijpelijk is.
In die zin begrijp ik de uitspraak van Einstein: “hoe meer ik leer,
hoe meer ik weet dat ik eigenlijk niets weet,“ zo ontzettend goed.
Daarom ook de kop boven deze column waarmee ik bedoel hoe
intelligenter de mens is, hoe beter hij weet dat hij nog zoveel niet
weet. Wanneer we dit begrip goed tot ons zouden laten doordringen zou
dit ook gevolgen kunnen hebben voor onze intermenselijke relaties,
immers we menen meestal zo goed te weten hoe de ander in elkaar steekt
en wat zijn of haar drijfveren zijn. We vergeten hierbij vaak dat ons
zogenaamde inzicht over de ander in de eerste plaats voortkomt uit hoe
we zelf in elkaar zitten en welke bril we zelf op hebben. We gaan
meestal uit van ons monopolie op de waarheid, om maar eens met Hans
Teeuwen te spreken.

Dit is in principe hetzelfde als een wetenschapper
welke met de huidige wetenschappelijke stand van zaken, hieruit zijn
eigen theorie als de waarheid ziet, alhoewel er uit het verleden
genoeg aanwijzingen zijn dat theorieën weer overvleugeld worden door
nieuwe theorieën. Een heel simpel voorbeeld uit de praktijk is de
voortdurend aan verandering onderhevig zijnde opvoedingsregels voor
onze kinderen. De dr. Spock’s wisselen elkaar voortdurend af. Mensen
die wel de intelligentie hebben om te beseffen dat we ten opzichte van
onze inzichten ten aanzien van elkaar nog zoveel niet weten, noemen we
met een ander woord een wijs mens. Deze mensen staan ook niet direct
klaar met een oordeel over de ander, zij luisteren naar de
persoonlijke drijfveren van de ander en tonen begrip, ook al zouden ze
het zelf anders doen. Bovendien hebben ze kennis over zichzelf ten
aanzien van het zogenaamd ‘voortschrijdend inzicht’ wat ze in de loop
der jaren hebben ondergaan. Met andere woorden, de zekerheden van
vandaag, kunnen morgen vervangen zijn door weer nieuwe zekerheden. Een
wijs mens weet dit en houdt zich daarom verre van een oordeel. Ik wens
iedereen toe het verschil te begrijpen tussen de woorden veroordeling
en beoordeling, waarbij het laatste woord gezien moet worden als een
inschatting welke morgen anders kan zijn. Deze wijsheid wens ik een
ieder toe, wees dus wijs en besef wat je niet weet.

A.L. Duscees