Volks(bij)geloof

Tijdens mijn verblijf op de camping afgelopen mei vakantie, kreeg ik een blaadje met evenementen welke in de omgeving te doen waren. Voor zondag 19 mei stond daarop een ‘voertuigenzegening’ bij een kapelletje langs een doorgaande weg. Nou had ik wel eens eerder van zoiets gehoord, bv. hupkeszegening enz. maar ik wilde wel eens weten waar dit vandaan kwam. Bij Wikipedia vond ik de volgende beschrijving: ‘Autozegening is een gebruik binnen de Rooms-Katholieke Kerk, dat nauw verbonden is met de verering van de Heilige Christoffel. Deze heilige, waarvan het historisch bestaan overigens sterk wordt betwijfeld, is de patroon van de reizigers en werd het daarmee ook van de bestuurders van moderne vervoermiddelen en de veiligheid daarvan.

Aldus werd ook de autozegening ingesteld. De meeste autozegeningen vinden plaats omstreeks 24 juli, de feestdag van Christoffel. Uiteraard werd de autozegening pas ingevoerd toen er al een zeker aantal auto’s rondreden -en er ook al de nodige ongelukken te betreuren waren. Het gebruik stamt in elk geval van vóór 1927. Ook tegenwoordig vinden in tal van plaatsen nog autozegeningen plaats. Vaak zijn hierbij ook andere vervoermiddelen welkom. Op de website van de RKK zag ik een artikel over dit gebruik, getiteld: “ Christoffel de mytische beschermer van de reizigers .” Sint Christoffel is weliswaar al sinds de middeleeuwen een populaire heilige, maar hij is obscuur. Dat vindt de Kerk tenminste. Obscuur in de zin van: we weten niet eens zeker of hij wel heeft bestaan. Dat geldt overigens voor veel meer heiligen uit de eerste eeuwen van het christendom, waarvan ook alleen maar mooie legendes bestaan.

De Kerk heeft in 1969 de lijst met heiligen opgeschoond en zo viel ook de populaire Sint Christoffel buiten de boot. Officieel afgevoerd van de officiële heiligenkalender. Een drama zou je denken, voor al die mensen die een afbeelding van Christoffel in hun auto hebben. Geen nood. Daar heeft de kerk wel een oplossing voor. We weten niets zeker, dus hoeven we hem niet meer te vereren, maar waar Sint Christoffel vereerd wordt, mag men daar rustig mee doorgaan. Kijk, dat is mooi. Er is niet voor niets verering ontstaan en bestaande devotie moet je natuurlijk in stand houden. Geloof is tenslotte geen wetenschap. Er is geen heilige die mensen meer met zich meeslepen dan Christoffel. Veel mensen hebben zijn afbeelding in hun auto. Christoffel wordt ook wel Christophorus genoemd. Dat is Grieks voor ‘hij die Christus draagt’. Die naam hangt samen met de bekendste legende over Christoffel. Daarin is hij een reus van een man die Christus wil dienen door reizigers over een snel stromende rivier heen te dragen. Christoffel werd vanaf de 12de eeuw de populaire patroonheilige van alle reizigers. Het zegenen van reizigers rond zijn feestdag is dan ook al eeuwen gebruikelijk. En sinds de opkomst van de automobiel ook van het gemotoriseerd verkeer. Maar deken Merkx uit Roermond is er niet zo’n voorstander van. “Je kunt alles bevorderen wat met wijwater en wierook te maken heeft, maar dat riekt al gauw naar magie. Een gezegende auto rijdt ook niet veiliger dan een niet gezegende”, constateert Merkx terecht. Maar waarom gebeurt het dan wel op tal van plaatsen? Autozegeningen in Nederland vinden vooral plaats in Brabantse dorpen. Dit ritueel is weliswaar gekoppeld aan het feest van Sint Christoffel, maar vindt opmerkelijk genoeg al in weekenden in juni of mei plaats. Dat is om praktische redenen zegt pastoor Sjef van den Nieuwenhof in Elsendorp in de Brabantse Peel. “Veel mensen gaan in juli met vakantie. Daarom houden we de zegening meestal in de laatste twee weekends van juni.” Maar gevraagd naar de zin van autozegeningen, haast de 83-jarige zielenherder te benadrukken dat hij niet de auto’s maar de inzittenden zegent.

“De zegening is niet ter bescherming tegen blikschade.” Niettemin besprenkelt hij de voertuigen met overgave: “Ik ga er mee door zolang ik een wijwaterkwast kan vasthouden.” Over wijwater kan ook nog het een en ander gezegd worden, het is een vervanging van het vroegere hysop, een etherische olie welke al in het oude testament gebruikt werd om zaken te zegenen en te behoeden voor kwaad. Omdat dit moeilijk en daardoor duur te winnen is uit de hysop plant is men over gegaan op gewoon water wat dan zijn kracht zou krijgen doordat een priester zijn handen er boven houdt en een of andere tekst prevelt. Zoiets als Jomanda die dit volgens haarzelf ook kon, en daar ook nog eens veel geld aan verdiende. Voor de notoire twijfelaars: er is ook een prachtige Christoffelkapel, met een beeld van de heilige Christoffel, waar je om bescherming kan vragen. Maar ja, als u niet gelooft, dan kan hij niets voor u doen en ben je misschien wel een gevaar op de weg.

A.L. Duscees