Populisme, de luiheid van ons brein

Evenals vorige week nog wat gedachten naar aanleiding van het boek “Oogklepdenken” van Ruben Mersch. In dat boek wordt ons brein de‘idioot’ genoemd en blijkt het een enorme populist te zijn. Populisme wat bekend staat als het onderbuikgevoel van ‘het volk’, is in dezen ook op het brein van ieder van ons persoonlijk te betrekken, ons brein blijkt in eerste instantie lui te zijn en trekt snelle conclusies met een minimum aan gegevens. Via het woord populisme komen we al snel op politieke partijen welke als populistisch bestempeld worden, o.a. de PVV. Hun kruistocht tegen de islamisering, eigenlijk Geert Wilders’ kruistocht daartegen moge bekend zijn. Om duidelijk te maken dat ons brein, dus ook dat van hem, lui is en niet verder nadenkt dan de paar snelle gegevens welke tot ons komen, hiervan een voorbeeld uit het voornoemde boek.

“Bijna alle terroristen blijken moslim, maar zijn dan ook alle moslims terroristen ? Voor ons brein is het in eerste instantie allemaal een pot nat. Het subtiele onderscheid tussen de kans dat je terrorist bent als je moslim bent en de kans dat je moslim bent als je terrorist bent is aan ons brein niet besteed. Dat betekent werk aan de winkel om eens goed na te denken, want er bestaat een enorme kloof tussen beiden. Laten we er van uitgaan dat de meeste terroristen, stel 99 procent, moslim is. Het aantal terroristen op deze aardbol is een beetje moelijk te bepalen, men loopt er niet mee te koop. Bovendien is de definitie ook niet duidelijk en afhankelijk van de politieke voorkeur, wat voor de een terroristen zijn, zijn voor de ander vrijheidsstrijders. Maar laten we aannemen dat er zo’n 10.000 terroristen rondlopen. Aangezien er wereldwijd ongeveer anderhalf miljard moslims zijn, is de kans dat je een willekeurige moslim die je op straat tegenkomt en in zijn vrije tijd vliegtuigen kaapt of zichzelf opblaast 0,00066 procent. Als je dus de kans dat een terrorist moslim is 99 procent, verward met de kans dat een moslim terrorist is 0,00066 procent, zit je er dus een factor 150.000 naast.”

Meestal vinden we het te veel werk om daarover na te denken, het feit dat terroristen die bekend worden, moslim blijken te zijn blijft hangen in ons brein en daarom roept men dat de islam gevaarlijk is. Niet dat ik persoonlijk geen tegenstander van islamisering zou zijn, maar dat heeft dan meer te maken met de staatsvorm (zie mijn column van 15-03, de heerschappij van geestelijken) en wetgeving welke daaruit voortvloeit, dan met bovengenoemd voorbeeld. Dat de luiheid van ons brein niet alleen hierop betrekking heeft mag duidelijk zijn, ook op allerlei ander gebied werkt dit zo, nog een voorbeeld, we geloven graag verhalen en zeker persoonlijke verhalen. Iemand die ernstig ziek is en door de medici is opgegeven, komt bij een alternatieve genezer welke met zijn wondermiddeltjes er voor schijnt te zorgen dat de betrokkene nog een jaar langer leeft dan de artsen hadden voorspelt. Zo’n verhaal maakt indruk en men gelooft onmiddellijk dat deze genezer over middelen beschikt die helpen, dat hij toch is dood gegaan ligt dan aan het feit dat de ziekte al te ver gevorderd was, maar zou je eerder bij hem komen kan hij je waarschijnlijk wel genezen. Niemand die er verder over nadenkt hoe artsen tot een prognose komen. Zo’n prognose is gebaseerd op de statistiek van het gemiddelde, bij een gemiddelde betekent het dat er patiënten zijn die heel kort, maar ook patiënten die veel langer leven en zegt dus niets over het persoonlijke verhaal. Er is dus geen enkel bewijs dat deze patiënt zonder die alternatieve genezer niet dezelfde levensduur gehad zou hebben. Ook wordt onze voorliefde voor verhalen schaamteloos misbruikt door al wie geld aan ons wil verdienen. Depressie, stress, slapeloosheid, trage stoelgang, ADHD, overgewicht … voor elk denkbaar kwaaltje bestaat er wel een pilletje. Verkrijgbaar bij uw apotheker of drogist of de betere natuurwinkel. En hoe bewijzen ze dat deze pilletjes echt werken ? Door een verhaal. Het aantal uitgeprocedeerde asielzoekers zijn gewoon statistieken en daar maken we ons niet zo druk om, tot er een persoonlijk verhaal komt van een asielzoeker die bij ons in de straat woont of door de media voor het voetlicht wordt gebracht, dan is de hele procedure plotseling verkeerd of dient er een uitzondering gemaakt te worden. Ons brein is verzot op verhalen, en wat is makkelijker om zonder nadenken daar naar te verwijzen. Ook allerlei oneliners zijn verhalen in een notendop, of ze waar zijn maken we ons meestal niet druk om, nadenken ligt niet in onze aard, ons brein is dus een pure populist.

A.L.Duscees