Theocratie
en/of dictatuur

We kennen naast democratie nog een tweetal
staatsvormen waarvan de theocratie ons het minst bekend is
waarschijnlijk. Ik kwam op dit onderwerp door het veelvuldig in het
nieuws zijn van de pausverkiezing en vroeg me af met welke vorm we
hier te maken hebben. In eerste instantie lijkt de verkiezing een
democratisch proces te zijn, immers de nieuwe paus wordt gekozen door
2/3 meerderheid van kardinalen welke stemgerechtigd zijn. Echter,
democratisch is het geenszins, want het volk (lees de gelovigen)
hebben hierop geen enkele invloed. Kardinalen worden benoemd, evenals
de weg tot dat ambt gebeurd door benoemingen van de machthebber. In
die zin valt het begrip democratie dus af. Bij het zoeken naar de
betekenis van theocratie (waar de godheid als onmiddellijke
gezagsdrager wordt beschouwd) kwam ik een tweetal vormen tegen. 1.
Heerschappij van God en 2. Heerschappij van geestelijken.

De vorm waarbij de heerschappij
rechtstreeks van God komt is verdwenen, we moeten hierbij denken aan
de farao’s in Egypte, het oud testamentische Israël voor de
Koningen en als laatste o.a. de Japanse Keizer die tot 1946 als
godheid werd gezien.

De tweede vorm die van de heerschappij der
geestelijken is een vorm welke veelal gebaseerd is op een heilig
boek, zoals o.a. in Saoedi-Arabië waar de Sharia zonder verdere
grondwet als wet bestaat, en in Iran waar de Ayatollah’s met hun
Koranuitleg de wettelijke macht zijn, ook de Dalai Lama’s voor de
Chinese overheersing in Tibet bepaalden de wetten in hun land. Een
van de meest aansprekende voorbeelden is echter Vaticaanstad waar de
paus en de Heilige Stoel, wetgevend zijn. In de Catholic Encyclopedia
las ik de volgende passage. “ Een
vorm van bestuur, waarin God zelf
wordt erkend als het hoofd. De wetten zijn
de geboden van God, en ze
zijn afgekondigd en
uiteengezet door de erkende vertegenwoordigers van de onzichtbare
godheid, over het algemeen een priesterschap.
Dus in een theocratie maken plichten en functies deel uit van
religie, wat aangeeft de absorptie van de staat door de kerk
of op zijn minst de suprematie van
de laatste over de staat.” Dat is dus Vaticaanstad met andere
woorden de theocratische staatsvorm hier heeft niets met democratie
te maken waarbij de meerderheid van het volk de wetgeving bepaald.
Het heilige boek, meer nog de uitleg hiervan door de machthebbers
bepaalt de wet.

De derde
vorm, die van dictatuur, is een regeringsvorm waarbij de absolute
macht doorgaans bij één persoon, of een kleine groep mensen
berust,( bv. een politieke partij, een junta of familie). Bij deze
vorm valt op dat er geen scheiding van machten is zoals een
wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Vrijheid van
meningsuiting wordt sterk beknot zeker als het tegen het regiem is
gekeerd.

Ondanks
dat bij dictaturen duidelijk macht en financieel gewin, vaak gepaard
met macht over leven en dood, de drijfveren zijn, zie ik ook bij
theocratie een duidelijke vorm van dictatoriaal gedrag. Opmerkelijk
hierbij vind ik de overeenkomst met het oude Rome waar de naam
dictator (hij die dicteert) vandaan komt. Dit was een magistraat
welke door de Senaat werd aangesteld voor een bepaalde periode om
orde op zaken te stellen en de absolute macht kreeg. Later in de tijd
bleek zo iemand (als eerste Sulla) deze macht niet meer te willen
afgeven en benoemde hij zichzelf als dictator voor het leven (de
laatste was Julius Caesar).

Als je
de namen magistraat en Senaat hierbij vervangt door kardinaal en
college van Kardinalen, samen de heilige stoel, zou je de paus dus in
die zin dictator kunnen noemen. Niet een wereldse, maar wel voor de
katholieke gelovige. Om tot een verkiezing te komen is er een
machtsstrijd binnen de kerk, want het zal toch voor een ieder
duidelijk zijn dat politieke machtsspelletjes, de reden zijn dit in
het geheim te doen en verborgen moeten worden gehouden. Waar hebben
we dat verbergen meer gehoord ? Benieuwd wat de nieuwe paus gaat
veranderen.

A.L.
Duscees