Gezegden en
weten wat je zegt

Ik dacht
altijd van mezelf dat ik redelijke kennis had over mijn eigen
taalgebruik, tot ik erachter kwam dat er best nog heel wat hiaten
zitten in mijn kennis daarover. Ik doel dan met name op
achtergrondkennis over gezegden en uitdrukkingen uit de Nederlandse
taal welke ikzelf ook regelmatig gebruik. Etymologische kennis
(kennis over de herkomst van woorden) blijkt bij mij zeker niet
optimaal te zijn. Zo werd ik geconfronteerd met de uitdrukking ‘ik
ben of ik voel me in de zevende hemel’. Toen ik nadacht over deze
uitspraak om me voor te kunnen stellen hoe iemand zich voelt, dacht
ik in eerste instantie aan een bijbelse herkomst omdat ik me meende
te herinneren dat Paulus daarover gesproken had. Bij nader onderzoek
bleek dit niet te kloppen, Paulus had het over iemand die in de derde
hemel geweest was. Hieruit blijkt overigens dat er ook in de
christelijke leer kennelijk onderscheid in heerlijkheid gemaakt
wordt, evenals in de Koran waar wel over de zevende hemel gesproken
wordt, maar daar kan onze uitdrukking toch niet vandaan gekomen zijn
dacht ik.

Toen ik op de
site van ‘onze taal.nl
de etymologische verklaring las bleek dat deze zeer waarschijnlijk
ontleend is aan de kabbala een joodse geheime mystieke leer uit de
Middeleeuwen, waarin sprake is van zeven hemelen. De zeven hemelen
worden voorgesteld als een soort ‘verdiepingen’ in het uitspansel;
daarbij geldt: hoe hoger, hoe heerlijker. De zevende hemel is de
verblijfplaats van God en de hoogste engelen. In de christelijke
uitleg is het de derde hemel (oftewel de hemel der hemelen) de
verblijfplaats van God en de engelen; deze hemel komt voor in 2
Korintiërs 12:2, welke het hoogst haalbare is.

Duidelijk is
wel dat ‘in de zevende hemel zijn’ volkomen gelukkig zijn
betekent, maar dat wist ik al. Wanneer ik nu deze uitdrukking
gebruik, geef ik daar dan mee aan dat ik geloof hecht aan die
mystieke geheime leer ? Nee, natuurlijk niet, ten eerste wist ik niet
waar dit vandaan kwam en ten tweede gebruik ik hem met de huidige
betekenis, nl. volkomen gelukkig zijn.

Maar zo
ontdekte ik nog veel meer uitdrukkingen waarvan ik de oorspronkelijke
herkomst niet kende, is dat erg ? nee helemaal niet, erger is het als
je de huidige betekenis van spreekwoorden of gezegden niet kent en ze
toch gebruikt, zoals ik bv.iemand eens hoorde spreken over iemand die
schuld heeft en daarvan zei: hij schrijft met dubbel krijt, wat
betekent dat iemand teveel vraagt, terwijl het moest zijn hij staat
veel in het krijt. Maar ook spreekwoorden door elkaar halen of
verkeerde woorden gebruiken zoals ik ooit eens hoorde: hij heeft
alles goed op een weitje. Ook ontdekte ik dat er steeds nieuwe
gezegden bij komen, welke aan de huidige tijd zijn ontleed en welke
in eerste instantie humoristisch bedoeld zijn, als bijvoorbeeld ‘hij
struikelt nog over een draadloos internet’ m.a.w. hij heeft altijd
pech of tegenslag. Het blijft boeiend die taal van ons.

A.L.
Duscees