Op
mijn column over gebarentaal van een paar weken terug, kreeg ik een reactie
waarin men het jammer vond dat ik niet doorging over non-verbale communicatie,
bij dezen wil ik daaraan tegemoetkomen. Onder non-verbale communicatie verstaan
we elke vorm van uitwisseling van boodschappen tussen mensen of levende
wezens via niet-talige signalen of tekens: ‘zonder
woorden’. We kennen hierbij o.a. symbolen of tekens als bv. verkeersborden, maar
ook de lichaamstaal. Over dit laatste wil ik het hebben, in de psychologie, met
name bij therapeuten wordt hier goed opgelet omdat mensen hiermee vaak onbewust
aangeven wat hun probleem of innerlijke drijfveer is. Zonder het zelf te
beseffen zegt men soms heel veel over wat ze van zichzelf niet weten. De
lichaamshouding alleen al zegt iets over hoe men in het leven staat. Ben je wat
somber aangelegd, dan kijk je vaak naar de grond, helt je hoofd wat naar voren,
je schouders hangen wat af en je borst is ingetrokken. Ben je een rasoptimist,
dan loop je vaak te stralen. Hoofd rechtop, schouders naar achteren, borst naar
voren, enthousiaste bewegingen en ferme tred. Er kan je immers niets gebeuren.
Ook emoties vinden hun uitdrukking in het hele lichaam, de houding en de
gebaren, maar vooral het gezicht. Denk aan de uitdrukking “het is van je
gezicht af te lezen’. De stand van de wenkbrauwen, de mate waarin de ogen open
of juist dichtgeknepen zijn en de mond, met name de lippen en de stand van de
mondhoeken. Met een combinatie van dat kun je veel emoties aflezen. Althans
degene die daar iets van afweet kan dat benoemen, toch zal de leek op dit
gebied dit onbewust ook ervaren, we zeggen dan “mijn gevoel zegt me,” dit
gevoel komt voort uit het aflezen van de lichaamstaal. In onze communicatie
geeft de non-verbale communicatie, lees lichaamstaal, vaak de doorslag.
Bijvoorbeeld: iemand zegt dat hij niet boos is, maar kijkt wel erg kwaad. Of
iemand die zegt dat hij niet zenuwachtig is, maar wel zweet en staat te
trillen. Het zou kunnen zijn dat we
al zó vaak hebben gemerkt dat lichaamstaal meer houvast geeft dan woorden, dat
we automatisch aan de woorden gaan
twijfelen als deze niet kloppen met de non-verbale signalen (F.R.
Oomkes
)

Dat zo veel betrouwbaarheidswaarde
aan lichaamstaal wordt toegekend, komt misschien ook doordat veel non-verbaal
gedrag erfelijk is of al zeer jong door iedereen op dezelfde manier geleerd
wordt. Het zit er als het ware ingebakken. Dit betekent dat de hersenen van alle mensen zodanig geprogrammeerd zijn dat de
hoeken van de mond naar boven worden getrokken bij vreugde, dat de wenkbrauwen
worden opgetrokken en dat een mondhoek omhoog gaat al naar gelang het gevoel
waarmee het brein wordt gevoed. ( Julius Fast)

Tot slot
nog een mooi voorbeeld uit de praktijk van een therapeute waarbij iemand bij
haar kwam met de vraag hoe het kon dat ze zich in haar relatie niet gelukkig
voelde terwijl ze in wezen alles had wat haar hartje begeerde, een goede man, 2
lieve kinderen, geen financiele problemen enz. Voordat er nog maar iets gezegd
werd zag de therapeute al aan de manier hoe ze voor haar zat, in welke richting
zij het moest gaan zoeken, haar benen gekruist en haar handen op haar schoot
gaf aan dat ze zich sexueel afweerde ze beschermde haar vrouwelijkheid. Na een
aantal sessies werd inderdaad duidelijk dat er in haar jeugd sprake was geweest
van misbruik en daardoor kon ze zich binnen haar relatie niet volledig geven
wat zijn weerslag had op haar man en zij zich schuldig voelde, het ongelukkig
zijn was dus in wezen een schuldgevoel. De lichaamstaal en/of houding had het
al laten zien.

A.L. Duscees