In de media, maar ook in het straatbeeld, althans in onze regio, wordt je nu reeds overspoeld met allerlei carnavalsuitingen, terwijl het toch nog een aantal weken duurt voor het zover is. Ja sterker nog, sinds begin november werd meerdere keren per week in de kranten gewag gemaakt van allerlei carnavalsactiviteiten, hooguit met een kleine dip rond de feestdagen. Toen ik op zoek ging om te kijken hoe zo’n lange aanloop ontstaan is, stuitte ik op het woord charivari, bij nadere beschouwing leek dit oude gebruik, een mild soort volksgericht voortkomend uit sociale controle, erg veel op de hedendaagse carnavalsuitingen. Een charivari was een ritueel waarbij een individu of een stel dat de sociale normen overtrad werd bespot en bestraft. Ook overheden werden op de korrel genomen. Er werd een optocht gehouden met “ketelmuziek”, spottende toneelstukjes, spottende liederen en gejoel van omstanders. Meestal ging het om een tamelijk milde bespotting en werden de slachtoffers, of overheden daarna weer normaal in de gemeenschap opgenomen. Dit soort rituelen kwam vanaf de veertiende tot in de twintigste eeuw voor in veel landen van Europa Politieke charivari’s konden weken en soms wel eens maanden duren. Charivari’s vonden in de Nederlanden onder andere plaats in Limburg, Vlaanderen Brabant en Gelderland In Staphorst ( Gelderland ) vonden ze zelfs nog in 1950 plaats. Zij het dat het daar veel meer leek op echte volksgerichten. Charivari’s vonden in Nederland ook plaats uit onvrede over beslissingen van de autoriteiten. Dit soort “politieke charivari’s” betwistten nooit het gezag van de overheied op zich, maar waren bedoeld om machtsmisbruik door de overheid aan de kaak te stellen. Het hoogtepunt van de politieke charivari’s lag tussen 1820 en 1850. In protestante streken werden overigens naar verhouding net zoveel charivari’s gegeven als in katholieke . Vaak was het slachtoffer al langere tijd niet geliefd in de gemeenschap omdat hij afwijkend sociaal gedrag vertoonde of de wederzijdse burenverplichtingen niet nakwam. In Noord-Brabant kwamen verschillende vormen van charivari voor. “In de ploeg spannen”, “beerjagen” en “tafelen” waren volksgebruiken die mogelijk al vóór 1600 bestonden en in 1934 in Noord-Brabant nog volop voorkwamen. Al vanaf delate Middeleeuwen waren er tijdens he tcarnaval meer charivari’s dan anders. Groepen mannen maakten in de periode voor het carnaval een carnavalswagen, terwijl iemand anders portretten schilderde van straatmadeliefjes of van vrouwen die “in de fout” waren gegaan. Weer iemand anders dichtte spotliederen (vaak op al bestaande melodieën). Tijdens het carnaval waren de mannen gemaskerd. Ze trokken van herberg naar herberg, voerden daar een toneelstukje op en zongen het spotlied waarbij de schilderingen als illustratie getoond werden. Kortom de huidige carnavalgebruiken lijken toch grotendeels hun oorsprong te vinden in de vroegere charivari’s. (Meer hierover is te vinden in Wikipedia)

A.L. Duscees